Ugandese geschiedenis

De voormalige Britse kolonie Uganda ligt in centraal Afrika, precies op de evenaar. Het land grenst aan Kenia, Tanzania, Rwanda, Democratische Republiek Congo en Sudan. Er wonen 35,9 miljoen mensen. Het land heeft een omvang van 241.038 vierkante kilometer, ongeveer zeven keer zo groot als Nederland. De hoofdstad Kampala ligt in het zuidoosten van het land, aan het Victoriameer. Het internationale vliegveld van Entebbe ligt op ongeveer 40 kilometer ten zuiden van de Kampala.

Het huidige staatshoofd van Uganda is Luitenant Generaal Yoweri Kaguta Museveni, aan de macht sinds 1986. In 2005 heeft de bevolking zich per referendum uitgesproken voor meer democratisering en een meer partijenstelsel, maar ook voor afschaffing van de limiet op het aantal presidentiële termijnen.

Lord’s Resistance Army
Een bekende groepering die voor onrust zorgt in Uganda is de Lord’s Resistance Army (RLA). Dit ‘Verzetsleger van de Heer’ staat onder leiding van Joseph Kony. In de ruim twintig jaar dat deze beweging actief is heeft het naar schatting 20.000 kinderen ontvoerd. In 2006 leidde overleg tussen de Ugandese regering en de LRA tot een wapenstilstand. Desondanks blijft de situatie in Noord-Uganda en aan de grens met Congo instabiel. In 2008 weigerde rebellenleider Kony een vredesverdrag met de Ugandese regering te tekenen. Hij wil pas vrede sluiten als het internationale strafhof in Den Haag de aanklacht tegen hem intrekt. Zo lang dit niet het geval is gaat de burgeroorlog in dit deel van Uganda officieel gewoon door. De laatste jaren is het echter relatief rustig in het noorden van Uganda.

Noorden en zuiden
Het grondgebied van het huidige Uganda valt eigenlijk in twee delen uiteen: het noorden, waar de bevolking sterke overeenkomsten vertoont met de mensen in Sudan en Ethiopië en het zuiden, waar de Bantubevolking (‘bantu’ betekent mensen) in de meerderheid is. Sinds de Britten eind negentiende eeuw het gebied als bestuurlijke eenheid inrichtten, zijn deze twee grote groepen met een aantal kleinere groepen als Ugandezen in één land gestopt. Voordat de Britten er de ‘Union Jack’ hesen was het zuiden goed georganiseerd. Sterke koninkrijken als Buganda, Bunyoro en Ankole kenden een zeer efficiënte wijze van bestuur in de vorm van nationale staten. Net zoals Nederland en Duitsland rond 1900 nationale staten (één volk in één staat) vormden, waren deze gebieden ook als zodanig te beschouwen. De Britten kozen er voor hun nieuwe protectoraat (beschermd gebied) via indirect bestuur te beheersen. Nederland had een soortgelijke structuur in Nederlands-Indië opgebouwd: de sociale structuren bleven in stand, maar werden min of meer gecontroleerd door een resident.

Onafhankelijkheid
In 1962 verleenden de Britten Uganda onafhankelijkheid. De eerste president was tevens koning van Buganda (het belangrijkste traditionele koninkrijk). Dit ging enige tijd goed, totdat ontevreden noordelingen in opstand kwamen. Eerst greep Milton Obote de macht (1966), gevolgd door de beruchte dictator Idi Amin (1971). Ook Amin was een noordeling. Onder Obote en vooral onder Amin bloedde het land letterlijk en figuurlijk bijna dood. De terreur van Amin heeft er toe geleid dat bijna iedereen de naam Uganda en Amin in één adem noemt. In 1979 viel Amin Tanzania binnen. Dit resulteerde in een korte maar hevige oorlog.Uiteindelijk werd Amin afgezet door Tanzaniaanse troepen en Ugandese opstandelingen. Hij overleed in 2003 in Saudi-Arabië, na vele jaren ballingschap.

Museveni
Na de val van Amin in 1979 keerde Milton Obote terug. Maar die kon in 1985 na een staatsgreep opnieuw vertrekken om nooit meer terug te keren. In 1986 greep het Nationale Verzetsleger de macht en werd Yoweri Museveni president. Onder deze president sloeg Uganda voorzichtig de weg in naar meer democratie, respect voor mensenrechten en vooral sterke economische groei in. De spectaculaire groeicijfers bleven niet onopgemerkt en al snel werd Uganda het lievelingsland van het Westen. Dat pompte forste bedragen aan economische ondersteuning in het land. De glans van de Parel van Afrika, die door Obote en Amin verdwenen was, keerde langzaam terug.

Presidenten hebben in Afrika meestal een houdbaarheidsdatum die regelmatig naar de toekomst verschoven wordt. Ook Museveni lijkt zeer aan zijn positie verknocht te zijn. En hoewel de economische toekomst van Uganda op korte termijn vrij zeker lijkt, valt het te bezien of de president die de democratie in Uganda in de praktijk bracht, deze aan het eind van zijn huidige termijn niet alsnog weer doet verbleken.

De statistieken verwerkt in dit artikel zijn gebaseerd op de schattingen van het World Fact Book van de CIA (pagina bezocht op 17 juli 2014).